قالب های شعر - word (..docx) - عمران -

قسمتی از متن :

 

‏مقدمه

‏منظور از قالب یک شعر، شکل آرایش مصرع ها و نظام قافیه آرایی آن است. شعر به مفهوم عام خود نه در تعریف می گنجد و نه در قالب، ولی شاعران و مخاطبان آنها، به مرور زمان به تفاهم هایی رسیده اند و شکلهایی خاص را در مصراع بندی و قافیه آرایی شعر به رسمیت شناخته اند. ‏به این ترتیب در طول تاریخ، چند قالب پدید آمده و ؛ شاعران کهن ما کمتر از محدوده این قالبها خارج شده اند. فقط در قرن اخیر، یک تحوّل جهش وار داشته ایم که اصول حاکم بر قالبهای شعر را تا حدّ زیادی دستخوش تغییر کرده است.

‏قالب شعر به شکل شعر گفته می‌شود‏ که بر دو نوع است:

‏شکل ظاهری و شکل درونی (یا شکل ذهنی). شکل ظاهری که شامل وزن یا بی‌وزنی، تساوی مصرع‌ها و یا کوتاهی و بلندی آنها، قافیه‌ها : - در صورتی که قافیه‌ای وجود داشته باشد - و صداها و حرکات ظاهری کلمه می‌شود.

‏قالب در شعر کلاسیک فارسی، شکل ظاهری است که قافیه به شعر می‌بخشد. طول هر مصرع، چیدمان هجاهای هر مصرع، تعداد ابیات، آرایش مصرع‌ها، قافیه آرایی آنها و حتی عاطفه انتقالی شاعر به خواننده دیگر عوامل تعیین کننده قالب ظاهری شعرند.

‏بیت : ‏کمترین مقدار شعر یک بیت است.

‏مصراع: ‏هر بیت شامل دو قسمت است هریک از این بخش ها یک مصراع نام دارد کمترین مقدار سخن موزون یک مصراع است.

‏وزن شعر: ‏آهنگ خاصی که در تمام مصراعهای یک شعر یکسان است همان وزن شعر نامیده می شود.

‏ردیف: ‏کلمات هم معنی و مستقلی که در پایان مصراعها عیناً تکرار می شود ردیف نام دارد. ‏شعری که ردیف دارد (مردّف) خوانده می شود.

‏قافیه : ‏کلمات هم آهنگ و هم وزن مصراعهای شعر را قافیه گویند.

‏ای ساربان آهسته ران کارام ‏جانم‏ ‏می رود         ‏وان دل که با خود داشتم با ‏دلستانم ‏می رود

                                                     ‏قافیه      ‏ردیف

‏قافیه اجباری و ردیف اختیاری است ،ردیف همواره تابع قافیه است و بعد از آن می آید.

‏مصرّع : ‏بیتی که هر دو مصراع آن قافیه داشته باشد مصرّع نام دارد.

‏قالب : ‏شکلی که قافیه به شعر می بخشد قالب نام دارد . ( ‏شعر سنتی قالب های متفاوتی دارد و شعر نیمایی (نو) قالب مشخصی ندارد.

‏قالب های شعری سنتی:

‏مثنوی :

‏شعري است بر يك وزن با بيت هاي مصرع ، كه هر بيت قافيه اي جداگانه دارد . و چون هر بيت داراي دو قافيه است آن را مثنوي ( مزدوج يا دوتايي) ناميده اند . ‏شعری که در آن هر بیت قافیه هایی مستقل و جدا از ابیات دیگر داشته باشد مثنوی ،یا دوگانی نام دارد.

‏مثنوی به سبب امکان نوکردن قافیه در هر بیت برای سرودن منظومه های بلند مناسب تراست. ‏مثنوی از قدیمترین قالبهای شعر فارسی و مخصوص زبان فارسی است و در همه ادوار از آن استفاده می شده است .

‏موضوع مثنوی :

‏حماسی و تاریخی : شاهنامه فردوسی،اسکندر نامه نظامی

‏اخلاقی و تعلیمی: بوستان سعدی

‏عاشقانه و بزمی: خسرو شیرین نظامی، ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی

‏عارفانه : مثنوی معنوی مولانا ، منطق الطیر ، عطار نیشابوری

‏شکل گرافیکی قالب مثنوی:

-----------------*         ------------------*

-----------------+       -------------------+

-----------------#      ------------------- #

-----------------&      ------------------- &

‏و یا :

‏مثنوی را می توان به شکل زیر تصویر کرد:

......................‏الف‏     ‏ ...................... الف

...................... ‏ب ‏ ‏ ‏ ‏ ‏  ‏ ...................... ب

...................... ‏ج‏        ‏ ...................... ج

...................... ‏د‏         ‏ ...................... د

‏سرودن مثنوی از قرن سوم و چهارم هجری آغاز شده است که از بهترین مثنوی ها می توان به شاهنامه فردوسی، حدیقه سنایی، خمسه نظامی و مثنوی مولوی اشاره کرد.

‏مشخصات مثنوي :

1- ‏تعداد ابيات مثنوي حداقل دو بيت است و حداكثر براي آن وجود ندارد .

2- ‏مثنوي مناسب ترين قالب براي بيـان داستان ها و مطالب طولاني از جمله تواريخ و قصص است .

3- ‏موضوع و درون مايه مثنوي حماسي ، تاريخي ، اخلاقي ، تعليمي ، عاشقانه ، بزمي و عارفانه است .

‏مشهورترين مثنوي سرايان عبارتنداز : فردوسي ، نظامي ، اسدي توسي ، مولوي ، عطّار ، سعدي ، سنايي ، جامي ، پروين اعتصامي و شهريار .

‏نمونه ای از مثنوی از بوستان سعدی

‏حکایت

‏یکی گربه در خانه زال بود‏              ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏  ‏ که برگشته ایام و بد حال بود

‏روان شد به مهمان سرای امیر‏        ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏  ‏ غلامان سلطان زدند شر به تیر

‏چکان خونش از استخوان می دوید‏  ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ همی گفت و از هول جان می دوید

‏اگر جستم از دست این تیر زن ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ من و موش و ویرانه پیر زن

‏غزل :

"‏غزل" ‏در لغت به معنی "حدیث عاشقی" است. در قرن ششم که قصیده در حال زوال بود "‏غزل" پا گرفت و در قرن هفتم رسما قصیده را عقب راند و به اوج رسید. ‏در قصیده موضوع اصلی آن است که در آخر شعر "مدح" کسی گفته شود و در واقع منظور اصلی "ممدوح" است اما در غزل "معشوق" مهم است و در آخر شعر شاعر اسم خود را می آورد و با معشوق سخن می گوید و راز و نیاز می کند. ‏این "معشوق" گاهی زمینی است اما پست و بازاری نیست و گاهی آسمانی است و عرفانی.

‏ابیات غزل بین 5 تا 10 ییت دارد و دو مصراع اولین بیت و مصراع دوم بقیه ابیات هم قافیه اند.

‏شعري است بر يك وزن ويك قافيه به طوري كه مصراع اول بيت نخست ، با همه ي مصراع هاي دوم ابيات ديگر هم قافيه باشد .

‏تذكر : نحوه ي تكرار قافيه در غزل همانند قصيده است .

‏موضوع غزل : ‏درون مایه غزل عاشقانه، عارفانه یا آمیزه های از این دو است و یا مضمونی اجتماعی دارد. (‏بیان عواطف و احساسات وصف طبیعت یا گفت و گو از ایام جوانی(

 

دانلود,تحقیق,قالب,های,شعر,دانلود

 

 

---

 

تصاویری از چند صفحه نخست فایل :

 

توجه فرمایید بدلیل تهیه ی تصویر با نرم افزار های خارجی متن نمایش داده شده در تصاویر ممکن است دارای اشکالاتی در نمایش برخی حروف باشد که در فایل اصلی بدون مشکل است