سازمان های سیاسی و اداری و تشکیلات حکومتی در دوران قاجار - word (..docx) - فلسفه -

قسمتی از متن :

2

‏سازمان های سیاسی و اداری و تشکیلات حکومتی د‏ر دوران قاجار

‏معمولاً هرگاه موضوع سازمان اداری ایران در دوره قاجار مطرح می‌شود تشکیلات اداری دوره ناصرالدین‌شاه قاجار مدنظر قرار می‌گیرد، درحالی‌که تشکیلات اداری ایران در دوره قاجاریه مختص به دوره حکومت ناصرالدین‌شاه نیست.

‏سازمان اداری حکومت قاجاریه با اقتباس از تشکیلات اداری حکومت صفویه سامان پیدا کرد و با توسعه حکومت، گسترش و تغییر یافت. با انتقال قدرت سیاسی از زندیه به قاجاریه، کاربه‌دستان اداری، همراه وظایفشان، به سازمان اداری حکومت جدید وارد شدند. درگیری‌های آغامحمدخان قاجار به او فرصت نداد تا در سازمان اداری تغییر یا اصلاحی ایجاد کند. پس از قتل او و تثبیت حکومت قاجاریه در دوره جانشینش، این امکان برای فتحعلی‌شاه فراهم شد تا با اتکا به تشکیلات اداری سامان‌یافته‌ای که از سلاله‌های قبلی به میراث رسیده بود و نیز با مشورت کاربه‌دستان پیشینه‌دار اداری، سازمان اداری حکومت قاجاریه را سامان دهد.

‏در زمان فتحعلی شاه که او نیز شخصاً کلیه امور را رهبری می‌کرد، به تدریج تشکیلات دیوانی و ‏لشکری توسعه‌ی بیشتری یافت و مقامات ذیل، پس از شاه عهده دار اداره امور کشور بودند:

‏صدر اعظم: ‏وزیر عنوان صدر اعظم یافت و لقب اعتمادالدوله عصر صفوی که قلب وزیر اعظم آن دوره بود، و میرزا ابراهیم خان کلانتر نیز ملقب بدان شد در دوره فتحعلی شاه متروک شد.

‏شاغل آن مقام لقب صدراعظم گرفت و بدین ترتیب با صدری که شاغل مقام روحانی در عصر صفوی بود به کلی تمایز و جدایی یافت. ضمنا شغل و مقام «وکیل وزیر اعظم» که در زمان صفویه منسوخ شده بود، در زمان قاجار تحت عنوان «قائم مقام» باب

2

‏شد، و شاغل آن مقام در دستگاه ولیعهد که در تبریز ساکن بود، انجام وظیفه می‌کرد، و در صورت کسالت صدراعظم، قائم مقام به تهران فراخوانده می‌شد تا به جای او عهده دار وظایف او شود.

‏مستوفی الممالک: ‏که تحت نظر صدر اعظم به کار مشغول بود، عملاً وزیر دارایی محسوب می‌شد. امور فنی مالی، مانند حسابداری و تنظیم بودجه به عهده وی بود. مستوفی الممالک انتصاب کلیه مستوفیان را تحت نظارت داشت و دستورالعمل برای مأموران یا عمال مالی مستقیم ولایات می‌نوشت.

‏منشی الممالک: ‏رئیس کلیه منشیان بود. وظیفه وی عبارت بود از تهیه و ارسال اسناد و مدارک مربوط به امور مملکتی به طور عموم و ولایات بالاخصّ، که با مهر عالی ممهور شده بود.

‏صاحب دیوان: ‏وظیفه اصلی تهیه‌ی اسناد و فرامین برای امضاء را برعهده داشت.

‏معیرالممالک: ‏رئیس کل خزانه داری بود و ضراب‌باشی تحت نظر او خدمت می‌کرد.

‏خطیب الممالک: ‏که در سال نو و یا سایر تشریفات دیگر به نام شاه خطبه می‌خواند.

‏منجم‌باشی: ‏یا رئیس اخترشماران، مسئول تنظیم تقویم و تعیین ساعات سعد و نحس بوده است. هر بار که شاه قصد سفر، شکار یا دید و بازدید داشت، با وی مشورت می‌کرد تا ساعت سعد را تعیین کند.

‏این تشکیلات در دوران فتحعلی شاه وجود داشت و با آغاز اصلاحات در تشکیلات کشوری و سازمان‌های اداری، رفته رفته به صورت «وزارت دربار اعظم» و «‏دولت» گسترش یافت.

‏سازمان اداری حکومت قاجاریه با اقتباس از تشکیلات اداری حکومت صفویه سامان پیدا کرد و با توسعه حکومت، گسترش و تغییر یافت

تصاویری از چند صفحه نخست فایل :

توجه فرمایید بدلیل تهیه ی تصویر با نرم افزار های خارجی متن نمایش داده شده در تصاویر ممکن است دارای اشکالاتی در نمایش برخی حروف باشد که در فایل اصلی بدون مشکل است