نام فایل : ريزمغذي

فرمت : .ppt

تعداد صفحه/اسلاید : 43

حجم : 3 مگابایت

بنام خدا
ريزمغذي
ريزمغذي ها چه هستند؟

 ريزمغذيها شامل‌ ويتامين‌ و املاح‌مي‌باشند كه‌ در مقايسه‌ با كربوهيدراتها،پروتئين‌ها و چربي‌ها به‌ مقادير جزئي‌براي‌ فرآيندهاي‌ متابوليكي‌ بدن‌ضروري‌ هستند. بدن انسان برای انجام فعالیت های حیاتی به مقدار اندکی ویتامین ها و املاح نیاز دارد. کمبود این مواد که به آنها ریز مغذی می گویند عوارض زیادی را برای فرد و جامعه به دنبال دارد. این مواد مغذی دارای نقش های بسیار حیاتی در بدن هستند و کمبود آنها مشکلات جدی و جبران ناپذیری را ایجاد می کند و در برخی موارد حتی به مرگ منتهی می شود.

خوشبختانه تمامی این مشکلات قابل کنترل و پیشگیری است و در صورتی که سیاست های مناسبی در سطح کلان اتخاذ شود، میتوان از عوارض آنها به طور کامل پیشگیری کرد.کشورهای توسعه یافته سال هاست ویتامین ها و مواد معدنی را به برنامه غذایی روزانه مردم وارد کرده و کمبود برخی از آنها را کنترل کنند. امروزه راهکارهای اصلی مقابله با کمبود ریز مغذی هادر دنیا شناخته شده و شامل 4 راهکار اصلی اصلاح عادات و الگوهای غذایی، مکمل یاری، غنی سازی و ارتقاء سطح بهداشت عمومی و توصیه سازمان های بین المللی از جمله سازمان جهانی بهداشت و به کارگیری همه آنها با توجه به شرایط و امکانات موجود است.
غنی سازی در اصل افزودن مواد مغذی به میزان موردنیاز به یک غذای اصلی و پایه ارزان و در دسترس تمامی جامعه است، به نحوی که با مصرف منظم آن ماده غذایی، به مرور زمان شیوع کمبود آن ماده مغذی در جامعه کاهش پیدا کند مثلا غنی سازی نمک طعام باید باعث /می شود که تقریباً همه افراد به میزان مناسبی از ید در طول روز دست پیدا کنند در کشورهای در حال توسعه غنی-سازی مواد غذایی به سرعت در حال توسعه و گسترش است. افزودن ید به نمک یکی از تجارب جهانی و مفید غنی سازی است که نتایج بسیار رضایت بخشی داشته است غنی سازی مواد غذایی با ید، آهن و ویتامین A توانسته بهره هوشی کودکان را 10 تا 15 نمره بهبود بخشد، مرگ مادران را به یک سوم برساند و مرگ نوزادان و کودکان را تا 40 درصد کاهش دهد و علاوه بر آن سبب افزایش توانایی و قدرت انجام کار شود. كمبود برخي‌ از انواع‌ريزمغذيها به‌ ويژه‌ كمبود يد، آهن‌ وويتامين‌ A از مشكلات‌ شايع‌ تغذيه‌اي‌است‌.     
در كشور ما نيز شواهد موجودحاكي‌ از آن‌ است‌ كه‌ كمبود يد واختلالات‌ ناشي‌ از آن‌ و فقرآهن‌ وكم‌خوني‌ ناشي‌ از آن‌ مشكلات‌ عمده‌تغذيه‌اي‌ در گروههاي‌ آسيب‌پذير ازجمله‌ كودكان‌ زير ۵ سال‌ است‌ و كمبودويتامين‌هاي‌ A و D در برخي‌ ازمناطق‌ كشور وجود دارد.     

آهن:
آهن‌ در ساختمان‌ هموگلوبين‌ وبيوگلوبين‌ و بعضي‌ از آنزيم‌ها شركت‌دارد. كمبود آهن‌ و كم‌ خوني‌ ناشي‌ ازآن‌ جمله‌ مشكلات‌ اساسي‌ بهداشت‌عمومي‌ در دنيا به‌ شمار مي‌رود كه‌ آثارنامطلوب‌ آن‌ بر تكامل‌ جسمي‌ ورفتاري‌ و كاهش‌ بازده‌ كاري‌ افراد به‌اثبات‌ رسيده‌ است‌. تأمين‌ آهن‌ موردنياز كودكان‌ در سال‌ اول‌ زندگي‌ توجه‌خاصي‌ را لازم‌ دارد. ميزان‌ آهن‌ شيرمادر كم‌ است‌ اما قابليت‌ جذب‌ بالايي‌دارد و ذخيره‌ آهن‌ شيرخوار و آهن‌ شيرمادر، نياز شيرخوار را در ۴ تا ۶ ماه‌اول‌ زندگي‌ تأمين‌ مي‌كند. از شش‌ماهگي‌ به‌ بعد با كاهش‌ ذخيره‌ آهن‌ نيازكودك‌ به‌ مقدار قابل‌ ملاحظه‌اي‌افزايش‌مي‌يابد.

 منابع‌ غذايي‌ آهن‌:
در مواد غذايي‌ دونوع‌ «آهن‌ هم‌» و «غيرهم‌» وجود دارد.آهن‌ «هم‌» در گوشت‌ قرمز، ماهي‌، مرغ‌و جگر وجود دارد. آهن‌ «هم‌» ازقابليت‌ جذب‌ بالايي‌ برخوردار است‌ ودر حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد آن‌ جذب‌مي‌شود. آهن‌ غير هم‌ در منابع‌ گياهي‌(مانند غلات‌، حبوبات‌) سبزيحات‌ سبزتيره‌ (مثل‌ اسفناج‌ و جعفري‌)، انواع‌مغزها: (پسته‌، بادام‌، گردو و فندق‌).انواع‌ خشكبار (برگه‌ هلو، زردآلو، خرماو كشمش‌) و همچنين‌ زرده‌ تخم‌مرغ‌وجود دارد. جذب‌ آهن‌ غير هم‌ شديداتحت‌ تأثير تركيب‌ رژيم‌ غذايي‌ قرارمي‌گيرد و در صورت‌ وجود كاهش‌دهنده‌هاي‌ جذب‌ آهن‌ مانند نيتات‌،اگزالات‌ و تائن‌ها به‌ مقدار زيادي‌كاهش‌ مي‌يابد. جذب‌ آهن‌ غير هم‌ دربهترين‌ شرايط ۳ تا ۸ درصد است‌.وجود موادغذايي‌ حاوي‌ ويتامين‌ Cجذب‌ آهن‌ غير هم‌ را چند برابرافزايش‌مي‌دهد.
عوامل‌ متعددي‌ در بروزكمبود آهن‌ نقش‌ دارندكه‌ عبارتند از:
 رژيم‌ غذايي‌ فاقد از آهن‌، از دست‌دادن‌ خون‌، افزايش‌ نياز به‌ آهن‌ دردوران‌ كودكي‌، نوجواني‌ و بارداري‌هاي‌مكرر و با فاصله‌ كم‌، ابتلاي‌ مكرر به‌بيماريهاي‌ عفوني‌، محروميت‌ از شيرمادر، شروع‌ نكردن‌ به‌ موقع‌ تغذيه‌تكميلي‌ و يانامناسب‌بودن‌غذاي‌كودك‌.جهت‌ پيشگيري‌ از كمبود آهن‌ دادن‌«قطره‌ آهن‌» از پايان‌ شش‌ ماهگي‌ و ياهمزمان‌ با شروع‌ تغذيه‌ تكميلي‌ تا پايان‌۲۴ ماهگي‌ و براي‌ شيرخواراني‌ كه‌ باوزن‌ كمتر از ۲۵۰۰ گرم‌ متولدمي‌شوند، از زماني‌ كه‌ وزن‌ آنها به‌ دوبرابر وزن‌ هنگام‌ تولد مي‌رسد تا پايان‌۲۴ ماهگي‌ توصيه‌ مي‌شود. همچنين‌مادران‌ باردار بايد از پايان‌ ماه‌ چهارم‌بارداري‌ تا ۳ ماه‌ پس‌ از زايمان‌ روزانه‌يك‌ عدد قرص‌ سولفات‌ فرو مصرف‌نمايند.

كلسيم:
اكنون تقريباً همه ميدانند كه مصرف مقدار كافي كلسيم از بروز بيماري هاي نظير پوكي استخوان جلوگيري مي كند . آنچه كه كمتر مشخص شده اين است كه كلسيم چگونه اين كار را انجام مي دهد. کلسیم ، فراوانترین مینرال موجود در بدن است. بدن ما تقریباً 1 کیلوگرم کلسیم دارد. البته در افراد مختلف با استخوان بندی متفاوت ، مسلما این میزان فرق می‌کند. بیشتر کلسیم در استخوانها و دندانها نشسته است و تنها 1% آن در بقیه بدن وجود دارد که همین 1 درصد اعمال زیادی انجام می‌دهد، مثلاً انقباض همه ماهیچه‌های ما بسته به وجود کلسیم است. با بالا رفتن سن توده استخوانی به تدریج مواد معدنی‌اش را از دست می‌دهد و به دنبال آن عوارض از قبیل شکستگی انتهای استخوان ران ، روی هم جمع شدن ستون فقرات و ... روی می‌دهد.


این تصور نزد عامه مردم وجود دارد که با مصرف فرآورده‌های لبنی می‌توان ذخیره کلسیم استخوان را افزایش داد. از 1000 تا 1200 گرم گلسیم (Ca) بدن ، 99% آن در استخوان بندي اسكلت و دندانها به شکل بلورهای فسفات کلسیم هیدروکسیل (هیدروکسی آپاتیت( متبلور است، از طرف دیگر وجود كلسيم برای انجام تعدادی از اعمال حیاتی بدن ضروری است. در بافتهای نرم ، عمل انقباض ماهیچه‌ای ، هدایت جریان عصبی ، لخته شدن خون ، فعال کردن تعداد زیادی از آنزیمها در کنترل تحریک پذیر عصب ماهیچه و از همه مهتر معدنی کردن استخوانها ، وجود حداقل 10 گرم کلسیم لازم است.
جذب و انتقال کلسیم :
جذب کلسیم در خون به صورت یون کلسیم و از دیواره روده صورت می‌گیرد. عاملی که موجب افزایش جذب کلسیم می‌شود ويتامين D است، به همین دلیل قرصهای مکمل کلسیم را با ویتامین D تهیه می‌کنند. لذا اگر منابعی را که دارای این 2 عنصر است مصرف کنید کلسیم موجود در آنها بهتر جذب می‌شود. در صورتی که در غذا ، ماده‌ای به نام اگزالات باشد، جذب کلسیم آن کاهش می‌یابد و به همین دلیل است که اسفناج و چغندر، به خوبی کلسیم شیر جذب نمی‌شود. اسید فیتیک موجود در سبوس گندم نیز جذب Ca را کاهش می‌دهد ولی این مساله زمانی اثر گذار است که مصرف آن خیلی زیاد باشد مثل گیاهخواران مطلق. دریافت کلسیم کافی ، اثرات مثبتی در کاهش فشار خون افراد مبتلا به فشار خون دارد، تنظیم میزان کلسیم بدن ، بر عهده هورمونهایی است که از غده تيروئيد ترشح می‌شوند.
عملکرد کلسیم در بدن:
ضربان قلب را تنظیم می‌کند.
بیخوابی را کاهش می‌دهد.
در متابولیسم آهن بدن مؤثر است.
در تنظیم کار سیستم اعصاب بدن بخصوص در انتقال تحریکات نقش اساسی دارد.
کلسیم عامل استحکام استخوانهاست. کلسیم کافی باید در غذای نوجوانان قبل از بلوغ وجود اشته باشد تا استخوانها تراکم مناسبی بیابند و در سالمندی به پوكي استخوان مبتلا نشوند.
برای عملکرد عضلات ضروری است و تا کلسیم وجود نداشته باشد حرکت امکان پذیر نمی‌باشد.
انتقال پیامهای عصبی با واسطه یون کلسیم صورت می‌گیرد.
کلسیم در یکی از مراحل انعقاد خون دخیل است.

عوارض ناشی از کمبود کلسيم بدن:

عوارض کمبود کلسیم در کودکان راشیتیسم ، در میانسالان استئو مالاسی ، و در بزرگسالان استئوپروز است. این بیماریها در اثر کمبود ویتامین D نیز بروز می‌کند . کمبود شدید کلسیم، انقباض شدید عضلات به حالت كزاز را به دنبال دارد که ابتدا به صورت گرفتگی عضلات دیده می‌شود. البته این حالت کمتر رخ می‌دهد و آنچه بیشتر از کمبود کلسیم دیده می‌شود پوک شدن استخوانها در سنین بالاست که برای جلوگیری از آن باید از نوجوانی به فکرش باشیم. کلسیم از راه پوست هم به هدر می‌رود فعالیت زیاد در حرارت بالا و تعرق زیاد، دفع پوستی کلسیم را افزایش می‌دهد. میزان مورد نیاز کلسیم روزانه 800 تا 1200 میلیگرم است. هنگامی که کلسیم دریافتی از مواد غذایی کافی نباشد سیستم تعادلی بدن در جهت نگاه داشتن میزان کلسیم پلاسماي خون عمل کرده ولی از ذخیره مواد معدنی استخوان کم می‌شود. این اعمال با تنظیم هورمون مترشحه از غده پاراتیروئید "کلسیتونین" که مشتقی ازويتامينDمی‌باشد، صورت می‌گیرد (هورمون پاراتیروئید مشتق از ویتامین (D نزد کودکان و نوجوانان و تازه بالغین ، تراز تبادل کلسیم مثبت بوده و در جهت افزایش توده استخوانی است ولی نزد بزرگسالان و سالمندان تحلیل مواد کانی استخوان بتدریج فزون یافته و تراز کلسیم بطور اجتناب ناپذیری منفی می‌گردد.
میزان کلسیم در مواد غذایی :
در بهترین اشکال تغذیه‌ای بیش از 40% کلسیم وارده به بدن (مثلا از طریق شیر) جذب نمی‌شود. اکثر غذاهایی که منشا گیاهی دارند از لحاظ کلسیم فقیرتر از فرآورده‌های لبنی می‌باشند. در واقع بخش عمده کلسیم به شکل فیتات‌ها (املاح کلسیم موجود در غلات، سبوس ، لوبیا و سویا) یا به صورت اگزالات (در اسفناج) غیر قابل حل است. به این ترتیب قابل حل بودن کلسیم اسفناج از 5% تجاوز نمی‌کند. با این حال بعضی از سبزیها که از الیاف گیاهی غنی ‌‌بوده ولی فیتات و اگزالات کمی دارند (مانند کلم(به نوبه خود کلسیم طبیعی بسیار خوب و در دسترس فراهم می‌کند.در رابطه با مایعات بویژه آبهاي معدني غنی از کلسیم ، می‌توانند منبع قابل توجهی از این ماده حیاتی باشند. ولی وقتی این آبها از سولفاتها نیز غنی هستند موجب تراوش زیاد ادرار حاوی کلسیم شده و بنابراین مفید نیستند. با این حال نمک‌های آلی کلسیم (مانند گلوکنات ، سیترات ، لاکتات) که عمدتا به عنوان مکمل مواد مواد دارویی بکار می‌روند بهتر از اشکال معدنی نیستند (مانند کربنات ، کلرور ، سولفات) به استثنای سیترومالات که ضریب جذب آن به حدود 40% می‌رسد.
منابع کلسیم :
انواع لبنیات غنی ترین و بهترین منبع کلسیم هستند و کلسیم موجود در آنها براحتی جذب می‌شود؛ هر لیوان شیر 300 میلیگرم کلسیم دارد که یک سوم نیاز روزانه ما را تأمین می‌کند.ماست ، پنير و بستني هم چون از شیر تهیه می‌شوند کلسیم قابل توجهی دارند. ماهي نیز منبع خوبی برای كلسيم است ماهیهایی چون ماهی آزاد ، ماهی تن و ساردین مقدار مناسبی کلسیم دارند. بیشتر سبزیجات سبز رنگ کلسیم زیادی دارند؛ روناس ، اسفناج ، کلم ، کلم بروکلی ، جعفري و بادام هم کلسیم زیادی دارد که با کشمش و انجير و خرمای خشک ، میان وعده‌هایی مناسب و مقوی هستند. جالب است بدانید که گوشتها و میوه‌ها کلسیم زیادی ندارند. برای تأمین کلسیم روزانه ، حداقل 2 لیوان لبنیات لازم دارید به علاوه باید از سبزیجات و حبوباتی که کلسیم قابل توجهی دارند نیز بیشتر استفاده کنید.
ويتامين ها:
عبارتست از عنصر ضروري براي فعاليت مناسب بدن كه اغلب در مقادير بسيار كم در مواد گياهي و حيواني وجود دارد.هر يك از ويتامين ها به نوعي به شكل كاتاليزورهاي لازم براي ايجاد پديده هاي مورد نياز بدن و پديده هاي توليد نسل نظير تكثير و رشد و كسترش و حفظ فعاليت حياتي و ... به كار ميرود.
ويتامين‌ A:(رتينول)
به‌ گروهي‌ از تركيباتي‌اطلاق‌ مي‌گردد كه‌ به‌ طور كلي‌ به‌ دودسته‌ ويتامين‌ A (رتينوئيدها) و پيش‌سازهاي‌ ويتامين‌ A (كاروتيفوئيدها)تقسيم‌ مي‌شوند; از جمله‌ نقشهاي‌حياتي‌ ويتامين‌ A در بدن‌ پيشگيري‌ ازبروز عفونت‌، كمك‌ به‌ سلامت‌ پوست‌ وبافتهاي‌ مخاطي‌ دهان‌، دستگاه‌ گوارش‌،مجاري‌ تنفسي‌ و چشمها و تأمين‌ رشدكودكان‌ است‌. در دهه‌هاي‌ اخير اهميت‌ويتامين‌ A در محافظت‌كودكان‌عليه‌كوري‌شناخته‌شده‌است‌.
 منابع‌ غذايي‌:
ويتامين‌ A در موادغذايي‌ حيواني‌ و پيش‌ ساز آن‌ درموادغذايي‌ گياهي‌ وجود دارد. شيرپرچربي‌، خامه‌، كره‌، پنير پرچرب‌ وزرده‌ تخم‌ مرغ‌، منابع‌ خوب‌ ويتامين‌ Aهستند. جگر، منبع‌ غني‌ ويتامين‌ Aاست‌. مصرف‌ جگر هفته‌اي‌ يا ده‌ روزيك‌ بار مي‌تواند ميزان‌ نياز به‌ ويتامين‌A را طي‌ يك‌ هفته‌ تأمين‌ نمايد.سبزيها و ميوه‌هاي‌ زرد، نارنجي‌، قرمزو سبز تيره‌ منبع‌خوب‌كارتيفوئيدهاهستند.
ساختار شيميائي ويتامين A:

ساختار مولكولي ويتامين A:


سنتز ويتامين A:

 علل‌ كمبود ويتامين‌ Aعبارتند از:
 دسترسي‌ نداشتن‌ به‌ غذاي‌ كافي‌ به‌علت‌ فقر و پايين‌ بودن‌ سطح‌ درآمد،موجود نبودن‌ موادغذايي‌ حاوي‌ويتامين‌ A در منطقه‌، محدوديت‌چربي‌ در برنامه‌ غذايي‌ روزانه‌، كاهش‌جذب‌ مثلا در موارد سؤ جذب‌، افزايش‌نياز دورانهاي‌ مختلف‌ زندگي‌ مثلابارداري‌ و شيردهي‌، عدم‌ تغذيه‌ كودك‌با شير مادر، تغذيه‌ كمكي‌ نامناسب‌،ابتلاي‌ مكرر به‌ بيماريهاي‌ عفوني‌ .
عوارض ناشي از كمبود ويتامين A:

درمان بيماري مرد درختي با استفاده از ويتامين A:
....