با هزینه ای اندکی شما میتونید فایل (تاريخچه بانک و اسکناس) را تهیه کنید.

قسمتی از متن :

‏تاريخچه بانک و اسکناس‏

‏مقدمه‏

‏اسكناس ‏که امروزه در تمام کشورها جريان دارد ‏كاغذ رايجي است كه ‏بانك به جاي مسكوك ‏طلا و نقره در دسترس مردم ‏ مي‌گذارد و معادل آن پشتوانه‌اي در خزانه خود و تحت نظر اولياي دولت نگاه مي‌دارد ، دراصطلاح حقوقي اسكناس سفته‌اي است به عهده بانك كه به رؤيت و در وجه حامل است و مشمول مرور زمان نمي‌شود و سودي هم به آن تعلق نمي‌گيرد.‏پول‏‌هاي‏ کاغذي در دو سده اخير به دليل سبکي و کم حجمي به تدريج جانشين پول‏‌‏هاي سکه‏‌‏اي طلا و نقره شده اند ، اگرچه در ابتدا ارزش اين پول‏‌‏هاي كاغذي برابر سکه بود و در هر زمان قابل تبديل با مسکوکات ولي در اوايل ترويج آن ، مردم به راحتي آن را قبول نمي‏‌‏کردند.

‏ابتدا اشاره کوتاهي خواهيم داشت به چگونگي پيدايش و رشد صنعت بانکداري در عهد باستان , که بايد آنرا نخستين گام براي چاپ و نشر و رواج اسکناس دانست .

‏تاريخچه بانکداري

‏پيشينه‌ي‌ بانک‌داري دست‌کم به 2 هزار سال پيش از ميلاد باز مي‌گردد و ايرانيان در ‏اين کار پيشتاز بوده‌اند . ‏زيرا از دوره هخامنشيان نشانه هايي از وجود مؤسساتي که امروز بانک ناميده مي شوند , وجود داشته است.‏ بانک‌هاي ‏خصوصي مانند بانک اگيبي و پسران و بانک موراشي و پسران ، در سده‌ي هفتم پيش از ‏ميلاد ، بنيان‌گذاري شدند . قديمي ترين بانک شناخته شده در  گستره قلمرو ايرانيان با مرکزيت هايي مانند همدان ، پاسارگاد ، بابل ، اورشليم و سارد  ، که در زمان کورش شاهنشاهي ايران را تشکيل مي داد ، بانک « اگيبي ( Egibi‏ ‏) و پسران‏»‏ بود.

‏بانک‌داري نوين با به کار افتادن پول کاغذي در داد و ستدها در سده‌ي 17 ميلادي آغاز ‏شد. نخستين بار بانک استکهلم ، که در سال 1656 در سوئد تاسيس شد و در سال 1691ميلادي ، به نشر ‏اسکناس ‏پرداخت- اسکناس ياد شده هم اکنون در موزه بانک استکهلم نگهداري مي‎‏شود - و با ‏بنيان‌گذاري بانک انگلستان در سال 1694 ميلادي ، در انگلستان و سرزمين‌هاي زير فرمان ‏شاهنشاهي انگلستان ، گسترش يافت. اين بانک سرانجام بانک مرکزي بريتانيا شد و از سال 1884 تنها بانکي بود که در ‏انگلستان مي‌توانست پول چاپ کند. در سال 1946، دولت انگلستان اين بانک را خريد و آن ‏را بانک ملي انگلستان کرد. نخستين بانک ايالات متحده آمريکا را رابرت ‏موريس( Robert Moris ) ‏ ‏در فيلادلفيا با نام بانک آمريکاي شمالي( The Bank Of North America ) ‏ ‏در سال 1782 بنيان‏‌‏گذاري کرد. به اين ترتيب ، آمريکايي‏‌‏ها نيز پس از سوئدي‏‌‏ها و انگليسي‏‌‏ها داراي بانک مرکزي و ‏سامانه‌ي نظارت بر بانک‌هاي ديگر شدند.

‏ ‏تاريخچه اسکناس‏

‏به عقيده مورخان استفاده از پول کاغذي به سلسله سونگ ( 960 – 1279 ) در چين برمي گردد . اولين اسکناس واقعي به اسم ‏جيائوزي ‏در منطقه چنگدو از ايالت سشوآن چين در1023 ميلادي استفاده شده . بعدها سلسه يوآن ( 1271 – 1368 ) , سلسه مينگ ( 1368 – 1644 ) و سلسه گينگ ( 1644 – 1911 ) نيز از پول کاغذي استفاده کرده اند ‏. بدين ترتيب چين را بايد پيش قراول استفاده از اسکناس دانست .

‏بعدها اسکناسي در دوران فرمان‌روايي قوبيلاي‌خان مغول در چين به کوشش وزير ايراني او ، سيد ‏اجل ، گسترش يافت. سيد اجل يکي از بسيار ايرانيان دانشمند و توانمندي بود که مغول‌ها ‏به پايتخت خود کوچ داده بودند. او حدود 25 سال وزارت کرد و تا زماني که اين ‏جايگاه را داشت ، پول کاغذي ، که چاو نام داشت ، به خوبي داد و ستدها را سامان داده ‏بود. در فلاحت‌نامه‌ي غازاني بهره‌گيري از چاو در چين به‌خوبي توصيف شده است :

‏ ‏"... و ديگر آن‌که اکثر معاملات ايشان با چاو است که چون همواره چاو دست به دست ‏مي‌رود کهنه مي‌گردد و آن کهنه را هر کسي که به ديوان برد عوض آن نو به وي بدهند و ‏هيچ موقوف نمي‌دارند و کهنه را مي‌سوزانند ... "

‏پس از مرگ سيد اجل ، اميراحمد بناکتي به جايگاه وزارت دست يافت که بدون داشتن اعتبار مالي و تهيه‌ي عايداتي که پشتيبان چاو باشد ، مقدار زيادي از اين پول منتشر کرد. در نتيجه ‌، ارزش چاو به شدت کاهش يافت ، اميراحمد نيز در شورش مردم کشته شد. به اين ترتيب ، چاو کنار گذاشته شد و حتي پس از مرگ قوبيلاي ، نتوانستند ارزش از دست رفته‌ي آن را بازگردانند.

‏در سال 693 هجري قمري‏ برابر با 1293 ميلادي ‏، زماني که ‏گيخاتوخان‏ مغول ، ‏پنجمين پادشاه سلسله ايلخانيان

‏بر ايران فرمان‌روايي مي‌کرد ، در نتيجه‌ي هزينه شدن بيش از اندازه‌ي زر و سيم براي خوشگذراني خان ‏مغول‏ و اطرافيانش ، خزانه‌ کشور تهي شد و حتي براي غذاي روز نيز پول کافي در دسترس نبود.‏ در همين زمان بيماري عجيبي در ميان دام ها در سراسر کشور شايع شد که وصاف آن را "يوت" خوانده اند. اين بيماري که از آن به عنوان وباي گاوي ياد شده است , بسياري از دام هاي ايران به خصوص در خراسان , ديار بکر و بغداد را نابود ساخت و بدينسان قسمت عمده درآمد کشور که از راه گله داري تأمين مي شد , قطع و خزانه مملکت تهي شد. صدر اعظم ايران , صدر الدين احمد خالدي زنجاني که به صدر جهان ملقب و به "صاحبديواني کل ممالک" منصوب شده بود , از عهده رفع اين بحران مالي برنيامد و عاجز ماند. اگرچه پادشاه به حمايت صدراعظم خود فرمانی صادر کرد که عموم امرا و حکام و عمال و منشيان خود را مطيع امر صدر جهان بدانند تا او هر که را به هر کاري که مي خواهد , بگمارد و شاهزادگان و خوانين به هيچ کس مواجب و اعطاعي ندهند , ليکن نه تنها گره مالي کشور گشوده نشد , بلکه فقر مالي دولت و نايابي پول تا به آنجا کشيد که گاهي براي خريد يک سر گوسفند جهت مطبخ ايلخان پول در خزانه فراهم نبود.‏ در اين ميان ، فردي به نام عزالدين‌محمد ‌بن ‌مظفر ‌بن ‌عميد ، که از وضعيت چين و سرزمين‌هاي زير فرمان قاآن آگاه بود ، خود را به صدر‌جهان‌زنجاني ، وزير گيخاتوخان رسانيد و به او پيشنهاد کرد به جاي زر و سيم ، ‏چاو‏ را در سرزمين ايلخانان رواج دهد و بحران مالي را از اين راه حل کند. ‏صاحبديوان پيشنهاد مشاور خويش را کار ساز تشخيص داد و درباره آن با " پولاد چنگ سانگ " , سفير چين درباره ايران , نيز مشورت کرد و سپس پيشنهاد چاپ پول کاغذي را به پادشاه عرضه داشت . ايلخان حکم داد که در تمام ممالک به زر و سيم معامله نکنند و به اطراف ممالک عراق عرب و عجم و ديار بکر و ربيعه و موصل و ميافارقين و آذربايجان و خراسان و کرمان و شيراز اميري بزرگ فرستاده شد تا در هر ملکي چاوخانه بنياد کنند . ‏به فرمان ايلخان خريد و فروش با زر و سيم ممنوع شد و در هر شهري اداره‌اي به نام چاوخانه بنيان‌گذاري شد و پول کاغذي براي مدتي ، هر چند کوتاه چاپ ، منتشر و رواج پيدا کرد.‏ براي اين منظور 10 مرکز چاوخانه در تبريز بنياد شد و از اداره مرکزي براي هر يک از شعبات چاوخانه در ساير ولايات يک مدير ( متصرف ) و يک بازرس ماليات ( بيتکچي ) و يک حسابدار ( خازن ) فرستاده شدند. به اين ترتيب , مقدمات چاپ ‏پول کاغذي‏ که آن را "چاو مبارک" ناميده بودند , فراهم کردند. طرح ‏چاو‏ را به صورت وارانه بر روي يک قطعه چوبي ( به گونه‏‌‏اي که امروز کليشه خوانده مي شود ) حکاکي مي کردند . کاغذ آن را از خمير پوست درخت توت و رشته هايي که در برگ اين درخت است درست مي کردند و اين خمير را در ميان دو لايه نمد مي گذاشتند تا خشک شود و به صورت کاغذ در آيد . بدين ترتيب ابداع صنعت چاپ در آن زمان نيز به نوبه خود درخور توجه است . اين در صورتي است که خيلي از اروپاييان گوتمبرگ را مبتکر چاپ مي شناختند , در صورتي که 700 سال پيش از اين , حداقل 10 مرکز چاپ در ايران وجود داشته است و تعداد بيشتري از آن در چين. به هر حال اولين اسکناس ايران روز شنبه نوزدهم شوال سال 693 هجري قمري در شهر‏ ‏ تبريز منتشر شد. ‏پول هايي که ‏در تبريز منتشر شد‏ و از نيم درم تا ده درم ارزش داشت ، قطعه کاغذي مستطيلي شکل بود که دو طرف آن شهادتين و در زير آن ، لقب مغولي کيخاتو ( ايرنجين تورجي ) چاپ شده بود ، ‏در وسط اسکناس دايره اي چاپ کرده بودند که در آن ارزش اسمي اسکناس قيد شده بود و در پايين اسکناس نيز جمله اخطار زير به چاپ رسيده بود ‏:

‏"پادشاه جهان در تاريخ سنه‌ي 693 اين چاو مبارک را در ممالک روانه گردانيد. تغيير و تبديل‌کننده را با زن و فرزند به ياسا رسانيده ، مال او را جهت ديوان بردارند."

‏ اگر چه ، نام چاو و چاوخانه به صورت چاپ و چاپ‌خانه در زبان ايراني ماندگار شد. ولي چاو در جامعه‌ي ‏ايراني چندان پذيرفته نشد و با شورش مردم تبريز و سپس شيراز زمينه‌ي اعتراض سراسري فراهم شد و چاو به ‏« چاو نامبارک » لقب گرفت و‏ به سرنوشت چاو در چين دچار شد. ‏اما پس از گذشت چند سده , نوآوري چين و ايران ، بنياد مؤسسات اقتصادي و مالي جهان را دگرگون ساخت , تا جائيکه امروز تصور امور عظيم اقتصادي و بانکي بدون اسکناس در خيال هم نمي‏‌‏گنجد.

‏ ‏حدود شش قرن بعد نشر بيجک توسط صرافان ايراني سرآغاز تحولي بزرگ در اقتصاد داخلي کشور بود . بيجک کلمه اي است هندي و به سندي گفته مي شود که بي شباهت به اسکناس زرگرهاي قرن هفدهم نبوده . بيجک نقش در خور توجهي در مبادلات آن روز ايران و در مراکز پر رونق بازرگاني آن روزگار به ويژه در تبريز , اصفهان و شيراز بازي کرد و حتي وسيله اي براي رفع مضيقه پولي در بازار شد اما هيچگاه نتوانست در سطحي گسترده شبيه اسکناس شود و سرانجام هم انتشار آن به علت واگذاري انحصاري نشر اسکناس به بانک شاهنشاهي ممنوع و متوقف شد .

‏در حدود سالهاي 1789 الي 1796 ميلادي دولت فرانسه اوراقي به نام  Assignat‏  را براي تضمين پرداخت ارزش املاک ملي شده از طرف دولت منتشر کرد که در واقع همان اسکناس بود . پس از آن در روسيه پول کاغذي با نام Assigunas‏ ‏منتشر شده و در زمان فتحعلي شاه قاجار اين کلمه وارد زبان فارسي شده و به دليل تلفظ مشکل آن براي فارسي زبانان اسکناس نام گرفت. ‏تا قبل از انتشار اسکناس در ايران از سکه استفاده مي‏‌‏شد ، البته اسکناس‏‌‏هاي خارجي ( به ويژه منات روسي ) نيز در برخي نقاط رواج داشته است.

‏ بانک‌هاي نوين در ايران

تصاویری از چند صفحه نخست فایل :

توجه فرمایید بدلیل تهیه ی تصویر با نرم افزار های خارجی متن نمایش داده شده در تصاویر ممکن است دارای اشکالاتی در نمایش برخی حروف باشد که در فایل اصلی بدون مشکل است