برای شما بازدید کننده محترم این مقاله کامل را تهیه کرده ایم.

نقش زنان در انقلاب اسلامى+9زن انقلابي

قسمتی از متن :

‏نقش زنان در انقلاب اسلامى

‏تا قبل از دوران قاجاریه از حرکت جمعى زنان و نقش آنها در تحولات اجتماعى ـ سیاسى اطلاع درستى در دست نیست. چند موردى که در کتابهاى تاریخى ضبط است، مربوط به نقش آنها در حمایت از سربازان در جنگ با دشمنان است. به طور مثال، در جنگهاى طولانى ایران و عثمانى در زمان صفویه، زنان آذربایجان لباس جنگ پوشیده و وارد میدان مى‏شدند. همین که قشون عثمانى به شهر حمله مى‏آوردند، زنانى که در شهر مانده بودند از بالاى بام بر سر آنها آب جوش مى‏ریختند. (1)

‏بنابراین، بر اساس شواهد و مدارک تاریخى بیشتر دوران قاجاریه، از آن عصر شروع مى‏کنیم . آغاز حرکت جمعى زنان را باید به دو دوره تقسیم کرد. نخست دوره‏اى که زنان به علل نارضایتى‏هاى سیاسى ـ اجتماعى ناشى از ضعف دولت در برابر دول استعمارگر خارجى و حکومت استبدادى داخلى به دنبال مردان و به هدایت و تشویق و تأیید آنها به نهضتهاى اجتماعى پیوستند و به طور مؤثرى در این راه کوشیدند. آنها در این راه، از هدفهاى مردان پشتیبانى مى‏کردند و خواسته‏هاى مشخص نداشتند (مانند نهضت تنباکو و نهضت مشروطیت)

‏در دومین دوره، زنان به فعالیت جداگانه در زمینه مسائل خاص خود پرداختند که حاکى از تحول و پیشرفت این حرکت است و نشان مى‏دهد که زنان در این مرحله آگاهى بیشترى یافته و به عنوان یک گروه اجتماعى مؤثر فعالیت مى‏کنند. اما حرکت اخیر، بر خلاف گذشته، از تأیید و همراهى کامل مردان برخوردار نبود و مخالفان با این گونه فعالیت‏هاى زنان دست به دشمنى زده و این حرکت را گاه دچار مشکل مى‏کردند. البته، این مخالفتها اصولا بدان سبب بوده که حرکت زنان را بدعت مى‏دانستند. در واقع، جامعه پذیراى چنین جهشى نبود، (مانند تشکیل مدارس، چاپ روزنامه) . (2) حال به بررسى نمونه‏هایى از این حرکتها مى‏پردازیم.

‏نخستین حرکت ملى در دوره معاصر پس از شکست ایران در جنگها با روس، جنبش خود جوش مردم تهران در دفاع از زنان گرجى مسلمان شده‏اى بود که سفیر خودخواه و مستبد روس با سماجت هرچه تمامتر مى‏خواست با تفسیر یکى از مواد معاهده ترکمانچاى آنها را از شوهران و فرزندان خود جدا کرده و با تغییر مجدد مذهب روانه گرجستان سازد. این عمل نزد مسلمانان نوعى تجاوز به ناموس ملى و مذهبى بود و به همین دلیل، مورد اعتراض مردم قرار گرفت. زنان تهران در این روز شور و حرارت زیادى از خود نشان دادند و تا آخرین دقیقه‏اى که هیاهوى مردم در خراب کردن سفارت روس و کشت و کشتار ادامه داشت آنها نیز از پاى ننشستند. (3)

‏در تظاهرات دیگرى که مردم تهران در دفاع از امیر کبیر برپا ساختند، زنان شرکت فعالى داشتند. درخشان‏تر از هر دو واقعه یاد شده، اتحاد و همبستگى‏شان در جنبش تحریم تنباکو بود. در اواخر سلطنت نیم قرنى ناصر الدین شاه که امتیازات فراوانى به خارجیان داده شد، توتون و تنباکو در انحصار یک کمپانى بیگانه درآمد. مردم (و حتى زنان دربار) که تا آن زمان هرگز در اوامر سلطان چون و چرا نمى‏کردند و یاراى چنین کارى را نداشتند، در این جهاد ملى به دستور پیشواى مذهبى خود، مرحوم میرزاى شیرازى، شرکت کردند. زنان حرم هم قلیانها را شکستند و در مقابل اوامر صریح و قدرت مطلق ولى نعمت خود مقاومت کردند. (4) این پافشارى بجایى رسید که دولت ناچار امتیاز توتون و تنباکو را لغو کرد. (5) زنان در این نهضت بخوبى رشد اجتماعى و دینى خود را به منصه ظهور رساندند.

‏همچنین قبل از مشروطه وقایعى (مانند قحطى یا نارضایتى‏هاى ناشى از گرانى) رخ داد که تظاهراتى را از سوى زنان با تشویق مردان، در پى‏داشت. آنچه در آن زمان تازه به نظر مى‏رسید آن بود که زنان در آن فضاى انقلابى در تظاهرات سیاسى شرکت مى‏کردند.

‏داستان دلاورى‏هاى فاطمه، خواهر شیخ شامل (از رهبران مذهبى در قفقاز)، زینت پاشا، مادر احمد تنگستانى (پسر باقر خان) و مادر کلنل محمد تقى خان پسیان هنوز در خاطره مردم این دیار نشان زنده است. (6)

‏زنان ایران در نهضت مشروطیت که جامعه ایران را تکان داد، تنها و بى‏اعتنا و منفعل نبودند، بلکه همانند مردان به جنب و جوش درآمدند، به طورى که باید گفت از این تاریخ بیدارى واقعى زنان آغاز شد. از جمله وقایعى که در آن شرکت زنان را در جنبش مشروطیت عیان مى‏کرد مى‏توان به وقایع زیر اشاره کرد.

‏پس از کشته‏شدن نخستین مجاهد مشروطیت، سید عبد الحمید، زنان تهران بودند که به کوچه و خیابانها ریختند و شورشیان را علیه حکومت تشویق کردند. (7) به دنبال تظاهرات بر ضد مسیو نوز بلژیکى و مهاجرت علما و انقلابیون به قم، زنان بودند که آتش انقلاب را در تهران شعله‏ور نگاه داشتند. همچنین بر ضد قروض خارجى از خود گذشتگى فراوان نشان دادند. (8) هنگام بست نشینى تجار در سفارت انگلستان، عده‏اى از زنان نیز تجمع کرده و تقاضاى ورود به سفارت را کردند. ولى گرانت داف، وزیر مختار انگلستان، مانع آنها شد.

‏زمانى هم که علما در شاه عبدالعظیم متحصن شدند، زنان کالسکه شاه را فرا گرفته و گریه و زارى کردند که ما آقایان و پیشوایان دین را مى‏خواهیم. ما مسلمانیم و حکم آقایان را واجب الاطاعه مى‏دانیم. اى شاه مسلمان، علماى اسلام را ذلیل و خوار نخواهید. (9)

‏در آذربایجان، زمانى که سردار ملى ایران، مرحوم ستارخان، علیه استبداد قاجار و سلطه اجنبى قیام کرد، زنان از مساعدت معنوى و مادرى به وى دریغ نکردند. بین شهداى انقلابیون جنازه 20 زن مشروطه طلب در لباس مردان پیدا شد. (10)

‏مورخان و نویسندگانى چون ناظم الاسلام کرمانى، کسروى، مهدى ملک زاده و مورگان شوستر درباره مشارکت زنان در دوره اول و دوم مجلس شوراى ملى مطالبى نوشته‏اند که از دو جهت حائز اهمیت بسیار است. اولا، مشارکت چشمگیر زنان را در یک جریان سیاسى بازگو مى‏کند و ثانیا، اهمیت آنان را از نظر نویسندگانى که به ثبت اخبار مربوط به آنها مبادرت کرده‏اند، مى‏نمایاند. (11) نظر به همین فداکارى‏ها بود که وقتى زعماى قوم قانون اساسى را تدوین کردند، حق انتخاب کردن و انتخاب شدن را براى قاطبه ملت ایران (قانون اساسى) قائل شدند و به هیچ وجه از محرومیت زنان و عدم دخالت آنها در مسائل حقوقى و سیاسى ذکر نکردند.

‏اما بعدها، یعنى در جمادى الاخر سال 1327، که نظام نامه انتخابات تهیه شد و به صحه محمد علیشاه رسید، در شرایط کسانى که از حق انتخاب کردن مطلقا محرومند، نوشتند: «نسوان و اشخاص خارج از رشد و آنهایى که تحت قیمومت شرعى، ورشکستگان به تقصیر، مرتکبین قتل و سرقت الى آخر.» بدین سان، وضعیت حقوقى، نه تنها قانونى زنان در ردیف افراد فوق قرار گرفت. (12)

‏علاوه بر این، انقلاب بورژوا دموکراتیک براى تغییر بنیانى اقتصادى و سیاسى جامعه شکست خورد و وضعیت زنان نیز تغییرى نکرد. البته، حاصل آن در جهت افزایش آگاهى و مبارزات بعدى مهم است. فقدان دسترسى به حقوق قانونى مانعى در راه جنبشهاى بعدى نشد و زنان براى حقوق اساسى‏ترى مانند تعلیم و تربیت به فعالیت پرداختند. (13) در دوره‏هاى بعدى، حرکتهاى بانوان بیشتر خودجوش بوده و با انگیزه آنها دنبال مى‏شوند . فعالیت آنها در ایران پس از جنبش مشروطیت همان شیوه‏اى بود که مردان انتخاب کرده بودند :

‏.1 ایجاد انجمنها؛

‏.2 انتشار روزنامه و مجله؛

‏.3 تأسیس مدارس.

‏پس از این جنبشها، اولین مدارس دخترانه تشکیل مى‏شود. سازمانهاى زنانه ایجاد مى‏شود و نشر اعلامیه و شب نامه مخصوص بانوان در اوایل دوره مشروطه از آثار برجسته مشارکت سیاسى و اجتماعى زنان در این انقلاب است، قدیمى‏ترین نشانه‏اى که از انتشار یک نشریه تخصصى بانوان در دست است به سال 1289 شمسى باز مى‏گردد. (14) بین تاریخ انتشار نخستین روزنامه عمومى و اولین نشریه اختصاصى زنان 88 سال فاصله است . اولین روزنامه زنان که به نام دانش منتشر شد، در سرلوحه خود نوشت که این روزنامه مربوط به مسائل خانوادگى و اجتماعى است و به سیاست و مسائل عمومى نمى‏پردازد. (15) حرکت بعدى زنان، تأسیس مدارس دخترانه در سطح وسیع‏تر بود. که بسرعت گسترش یافت. از مهم‏ترین عوامل ویژگى نهضت در این دوره تعمیم سواد بود. البته، همه مدارس خصوصى بودند. زنان در این زمان مى‏کوشیدند که جنبه‏هاى فرهنگى و غیر سیاسى به نهضت خود بدهند. نامهایى چون مسطورات، پردگیان، مخدرات اسلامیه، ناموس، عصمتیه که براى مدارس انتخاب مى‏کردند، حاکى از این امر است که زنان مى‏خواهند بر جنبه‏هاى دینى حرکت خود تأکید کنند. (16)

‏ذکر یک نکته ضرورى است و آن اینکه زنانى که به امور مسائل زنان مى‏پردازند از دختران، همسران یا خواهران مشروطه خواهان و آزادیخواهان بودند. محترم اسکندرى، مؤسس جمعیت نسوان و طنخواه، همسر مرحوم آیت الله حاج شیخ محمد حسین یزدى، بانى مدرسه عصمتیه و صدیقه دولت آبادى، از جمله این افراد بودند.

‏نکته دیگرى که باید در نظر داشت آنکه این دگرگونى‏ها بیشتر در شهرهاى بزرگ بود. اکثریت زنان ایران که در روستاها زندگى مى‏کردند، در همان ساخت اجتماعى خود باقى بودند. نشانه‏هاى نوآورى تنها شامل حاصل بخشى از گروه‏هاى مرفه شهرى شد که به صورت عمل و یا عکس العمل در زمینه برخوردهاى فرهنگى تظاهر مى‏کرد.

‏تغییرات با دامنه وسیع‏تر از دوره پهلوى آغاز شد. ایران در زمان پهلوى از یک دولت نیمه فؤدالى آسیایى به یک دولت متمرکز سرمایه‏دارى وابسته به آمریکا تبدیل شد. این تغییر در تمام ابعاد زندگى، بویژه اقتصادى و اجتماعى، تأثیر بسیار گذاشت. در حالى که فرایند نوگرایى امتیازاتى را براى بخشهایى از طبقه بالاى جامعه و طبقه متوسط در حال ظهور داشت، اما به بخش سنتى طبقه متوسط آسیب رسان بود (تجار، بازار، بورژوازى و خرده بورژوازى) . ارتباط تارخى این طبقه با روحانیون برقرار بود. (17) یک تعارض مستمر و جناح بندى بین نوگرایان در حال افزایش و روحانیون قدرتمند و بازار سنتى وجود داشت که دگرگونى‏هاى فرهنگى و اقتصادى را آسیب رسان خود مى‏دانست. وضعیت زنان قسمتى از موضوع این اختلاف بود. دوران پهلوى از زنان به عنوان عناصر نوگرایى استفاده مى‏کرد؛ کشف حجاب یک نمونه بارز آن بود. در این دوره، از زنان براى نماد نوگرایى نظام استفاده شد. این حرکت به شکاف اساسى بین دو گروه یاد شده بیشتر دامن زد. شایان ذکر است که در ابتداى فعالیتهاى زنان همواره سعى مى‏شد که رنگ و بوى مذهبى آن حفظ شود، به طورى که در سرلوحه اساسنامه اولین جمعیت زنان ایران، یعنى نسوان وطنخواه، تأکید بر حفظ شعائر و قوانین اسلام بود. (18) اما در دوران بعد، با دخالت نظام سیاسى این تحولات تحمیلى شد. انجمنهاى زنانه با دربار مرتبط بود. همان طور که زندگى زن و تحولات اجتماعى و فرهنگى در زمان قاجار نمى‏تواند دور از تعارضات امپریالیسم روسیه و انگلستان بررسى شود، در دوران پهلوى نیز نمى‏تواند دور از روابط خارجى نظام اقتصاد سرمایه‏دارى و سرگشتگى بین سه عنصر هویت ملى (اسلام، ملى گرایى و غرب گرایى) تحلیل گردد. (19) در واقع، زن در مرز این ارزشها قرار داشت.

تصاویری از چند صفحه نخست فایل :

توجه فرمایید بدلیل تهیه ی تصویر با نرم افزار های خارجی متن نمایش داده شده در تصاویر ممکن است دارای اشکالاتی در نمایش برخی حروف باشد که در فایل اصلی بدون مشکل است